Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng – Công ước Hà Nội là dấu mốc pháp lý quan trọng, thiết lập khung khổ chung để ứng phó với tính chất xuyên biên giới của tội phạm mạng.
Trong bối cảnh đó, Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng – Công ước Hà Nội ra đời không chỉ là thành tựu pháp lý đa phương đặc biệt quan trọng, mà còn mở ra kỳ vọng trở thành chất xúc tác pháp lý mạnh mẽ cho tiến trình đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật ở Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW.
DẤU MỐC LỊCH SỬ TRONG HỘI NHẬP PHÁP LÝ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM
Công ước Hà Nội là điều ước quốc tế đầu tiên của Liên hợp quốc được đặt tên theo một địa danh của Việt Nam, đánh dấu bước trưởng thành nổi bật của nền ngoại giao pháp lý nước nhà. Đây không chỉ là niềm tự hào về mặt biểu tượng mà còn phản ánh năng lực tham gia kiến tạo các chuẩn mực pháp lý toàn cầu của Việt Nam trong những vấn đề mới, khó và có tính toàn cầu hóa cao.
Trong vai trò chủ nhà, Việt Nam đã phối hợp với Liên hợp quốc tổ chức thành công Lễ mở ký Công ước tại Hà Nội vào tháng 10/2025, với sự tham dự của lãnh đạo, đại diện cấp cao của hơn 110 quốc gia và tổ chức quốc tế; trong đó 72 quốc gia đã ký ngay tại lễ mở ký. Sự kiện này khẳng định Hà Nội không chỉ là nơi diễn ra một nghi lễ ngoại giao mà đã trở thành biểu tượng của đối thoại, hợp tác và xây dựng lòng tin quốc tế trong quản trị không gian mạng.
Đặc biệt, ngày 8/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký Quyết định phê chuẩn Công ước Hà Nội, đưa Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á và là nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn công ước này. Đây là bước đi có ý nghĩa chiến lược, thể hiện tinh thần chủ động, trách nhiệm và tiên phong của Việt Nam trong thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, thượng tôn pháp luật quốc tế và hợp tác toàn cầu về an ninh mạng.
CÔNG ƯỚC HÀ NỘI – KHUÔN KHỔ PHÁP LÝ TOÀN CẦU CHO ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG TỘI PHẠM MẠNG
Điểm cốt lõi của Công ước Hà Nội là thiết lập một khuôn khổ pháp lý quốc tế toàn diện về phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy tố và hợp tác quốc tế trong xử lý tội phạm mạng. Công ước bao gồm 9 chương, 71 điều, quy định toàn diện các vấn đề về hình sự hóa tội phạm mạng, thẩm quyền điều tra, hợp tác quốc tế, dẫn độ, hỗ trợ tư pháp và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Công ước Hà Nội là khuôn khổ pháp lý toàn cầu cho đấu tranh phòng, chống tội phạm mạng
Văn kiện này không chỉ chuẩn hóa khái niệm tội phạm mạng mà còn thiết lập cơ chế phối hợp xuyên biên giới để các quốc gia có thể chia sẻ thông tin, truy vết và xử lý tội phạm hiệu quả hơn. Các hành vi như truy cập trái phép, đánh cắp dữ liệu, gian lận điện tử, tấn công cơ sở hạ tầng trọng yếu, sử dụng không gian mạng để tuyên truyền khủng bố hay rửa tiền bằng tiền mã hóa đều được định danh cụ thể. Đây là bước tiến đột phá giúp khắc phục tình trạng “vùng xám pháp lý” từng khiến nhiều vụ tấn công mạng xuyên quốc gia không thể truy tố.
Giá trị lớn nhất của Công ước không chỉ nằm ở các quy phạm cụ thể, mà ở việc hình thành một “chuẩn mực pháp lý chung” cho cộng đồng quốc tế trong ứng xử với tội phạm mạng. Khi tội phạm có thể thực hiện hành vi từ một quốc gia, sử dụng hạ tầng ở quốc gia thứ hai, gây thiệt hại cho nạn nhân ở quốc gia thứ ba và che giấu tài sản số tại quốc gia thứ tư, thì các thiết chế pháp lý truyền thống dựa chủ yếu vào lãnh thổ đã bộc lộ những giới hạn rõ rệt.
Chính vì vậy, Công ước Hà Nội tạo ra nền tảng để các quốc gia hài hòa hóa quy định pháp luật, thống nhất quy trình tương trợ tư pháp điện tử, rút ngắn thời gian thu thập dữ liệu số và tăng hiệu quả truy bắt tội phạm xuyên biên giới.
GÓP PHẦN HIỆN THỰC HÓA TINH THẦN NGHỊ QUYẾT 66-NQ/TW TRONG LĨNH VỰC SỐ
Từ góc độ trong nước, Công ước Hà Nội được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới tư duy lập pháp và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật trong lĩnh vực số, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 66-NQ/TW về hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Cốt lõi của Nghị quyết 66 là yêu cầu pháp luật phải đi trước một bước, đóng vai trò dẫn dắt phát triển, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế và linh hoạt thích ứng với những biến động nhanh chóng của thực tiễn. Trong khi đó, không gian mạng lại là môi trường biến đổi liên tục, nơi các phương thức, thủ đoạn phạm tội thường vượt trước khả năng điều chỉnh của hệ thống pháp luật truyền thống.
Việc sớm phê chuẩn Công ước Hà Nội sẽ tạo ra áp lực cải cách tích cực, thúc đẩy Việt Nam đẩy nhanh quá trình nội luật hóa các cam kết quốc tế, đồng thời rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành. Trọng tâm là các lĩnh vực như: Quy định về chứng cứ điện tử và giá trị pháp lý của dữ liệu số; cơ chế thu thập dữ liệu xuyên biên giới; dẫn độ và tương trợ tư pháp trong môi trường điện tử; truy vết, phong tỏa và thu hồi tài sản số, tiền mã hóa; cũng như bảo đảm quyền riêng tư trên không gian mạng. Qua đó, tư duy xây dựng pháp luật sẽ được chuyển dịch mạnh mẽ từ cách tiếp cận bị động sang chủ động theo hướng dự báo – phòng ngừa -thích ứng nhanh, đúng với yêu cầu đổi mới căn bản mà Nghị quyết 66-NQ/TW đã đặt ra.
Không chỉ tác động đến khâu xây dựng pháp luật, Công ước Hà Nội còn được kỳ vọng tạo cú hích mạnh đối với đổi mới tổ chức thi hành pháp luật, nhất là trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và hợp tác quốc tế.
Một trong những điểm nghẽn hiện nay là năng lực thực thi pháp luật trên môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của tội phạm mạng. Công ước sẽ thúc đẩy quá trình: xây dựng cơ chế đầu mối phản ứng nhanh 24/7; nâng cao năng lực điều tra số cho lực lượng chuyên trách; chuẩn hóa quy trình giám định và bảo quản chứng cứ điện tử; tăng cường kết nối giữa cơ quan công an, viện kiểm sát, tòa án, ngân hàng, viễn thông và doanh nghiệp công nghệ; đào tạo nguồn nhân lực pháp lý – kỹ thuật số chất lượng cao. Đây chính là bước chuyển từ “thi hành pháp luật theo quy trình hành chính truyền thống” sang “thi hành pháp luật trên nền tảng dữ liệu và công nghệ”, phù hợp xu hướng quản trị hiện đại.
KHẲNG ĐỊNH VAI TRÒ VIỆT NAM TRONG KIẾN TẠO TRẬT TỰ PHÁP LÝ SỐ TOÀN CẦU
Ở tầm chiến lược, Công ước Hà Nội còn mang ý nghĩa sâu xa hơn: Việt Nam đang từng bước chuyển từ vị thế tham gia luật chơi sang đồng kiến tạo luật chơi trong quản trị toàn cầu về không gian mạng.
Việc đăng cai mở ký và phê chuẩn sớm Công ước cho thấy Việt Nam không chỉ là bên thụ hưởng trật tự pháp lý quốc tế mà đã trở thành chủ thể có tiếng nói trong định hình chuẩn mực toàn cầu về an ninh mạng, chủ quyền số và phòng, chống tội phạm công nghệ cao. Đây là biểu hiện sinh động của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, đồng thời cũng là minh chứng cho năng lực thể chế quốc gia trong việc chuyển hóa nhanh các cam kết quốc tế thành động lực cải cách trong nước.
Có thể khẳng định, kỳ vọng vào Công ước Hà Nội không chỉ dừng ở giá trị của một điều ước quốc tế về chống tội phạm mạng, mà sâu xa hơn là kỳ vọng vào một động lực cải cách thể chế mới cho Việt Nam trong kỷ nguyên số.
Với ý nghĩa là dấu mốc lịch sử của hội nhập pháp lý quốc tế, cùng việc Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á phê chuẩn công ước, Công ước Hà Nội hoàn toàn có thể trở thành chất xúc tác pháp lý mạnh mẽ cho tiến trình đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật theo tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW, góp phần hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc và nâng cao vị thế Việt Nam trong trật tự pháp lý số toàn cầu.
Nguồn: Báo Quảng Ngãi
Truy cập: https://baoquangngai.vn/ky-vong-vao-cong-uoc-ha-noi-dau-moc-phap-ly-moi-bao-ve-an-ninh-mang-79724.htm
